MINISŁOWNIK

BAWEŁNA (Gossypium) - krzewy lub półkrzewy z rodziny ślazowatych uprawiane jako rośliny roczne; bawełna jest jedną z najstarszych roślin uprawnych, była uprawiana już 3000 lat p.n.e., ważną rolę w przemyśle włókienniczym zaczęła odgrywać w XIX wieku;

DEKATYZOWANIE - proces uszlachetniania tkanin, dzianin, rzadziej gotowych wyrobów, podczas którego następuje stabilizacja wymiarów, co zapobiega zbieganiu się tkaniny w czasie użytkowania;

DRAPANIE DZIANIN LUB TKANIN - ręczne lub mechaniczne przeciąganie włosa w dzianinach lub - w przypadku tkanin - wydobywanie na ich powierzchnię zakończenia włókien okrywy co zwiększa ciepłochronność;

DZIANINA - wyrób włókienniczy powstający z jednej lub wielu nitek przędzy przez tworzenie tzw. oczek, łączonych za pomocą splotów dziewiarskich z sąsiednimi oczkami w układzie pionowym lub poziomym; w zależności od rodzaju splotu wyróżnia się dzianiny falowane (rządkowe), w których oczka powstają przy użyciu jednej nitki, oraz dzianiny osnowowe (kolumienkowe), tworzone z wielu nitek; dzianiny są wykonywane z różnego rodzaju nitek przędzy (np. bawełnianej, wełnianej, lnianej); mogą być gładkie lub ze wzorami fakturalnymi, ażurowymi czy barwnymi; dzięki luźnej budowie dzianina jest miękka, rozciągliwa (nie krępuje ruchów) i łatwo przepuszcza powietrze; używana do wytwarzania ubiorów, bielizny, skarpetek, pościeli, a także materiałów opatrunkowych, firanek, koronek itp.; może być wytwarzana od razu jako gotowy wyrób bądź też szyta z materiału dzianego; dzianiny były wyrabiane ręcznie za pomocą drutów lub szydełka już w starożytności;

ÉCRU (ekry - fr. "surowy") - kolor surowej tkaniny;

JEDWAB NATURALNY - włókno otrzymywane z kokonów jedwabnika morwowego (jedwab naturalny szlachetny) lub jedwabnika dębowego (jedwab naturalny tussowy), poddawane dalszej obróbce chemicznej;

JEDWAB SZTUCZNY - ciągłe włókno sztuczne, z którego wyroby są podobne do wyrobów z jedwabiu naturalnego; rozróżnia się jedwabie sztuczne: wiskozowe, octanowe, miedziowe, poliamidowe, poliestrowe i inne;

KASZMIR (od krainy naturalnej w południowej Azji, na pograniczu Pakistanu i Indii) - cienka i miękka tkanina z wełny czesankowej otrzymywanej z kóz kaszmirskich lub jej imitacja; bardzo cienka tkanina sukienkowa z wełny czesankowej o trzynitkowym splocie skośnym, opalana, barwiona i drukowana (w sztuce). Spotyka się również kaszmir półwełniany i z jedwabiu szapowego;

LAMBSWOOL - to miękka wełna jagnięca uzyskiwana z postrzyżyn w najpóźniej ósmym miesiącu życia.

LUSTROWA WEŁNA - mianem tym określa się wełnę pochodzącą od angielskich ras długowełnistych (np. leicester), służącą do wyrobu tkanin dekoracyjnych;

MERYNOS - potocznie przyjęta nazwa wełny merynosowej najwyższego gatunku, używanej głównie do wyrobu tkanin ubraniowych i dzianin; wełna merynosa - najbardziej rozpowszechniona i ceniona - uznawana jest za najlepszą dla celów przemysłowych, m.in. ze względu na cienkość i odporność włosa;

MOHAIR - wełna pozyskiwana od kóz angorskich, używana głównie do wyrobu swetrów;

MIESZANA WEŁNA - surowiec uzyskiwany w procesie hodowli ras prymitywnych (świniarki, cakle);

NOPOSKOP - przyrząd służący do pomiaru grubości i czystości przędzy; noposkop składa się z motowidła, na które nawija się przędzę w taki sposób, że pojedyncze nitki ułożone są równolegle do siebie w odległości kilku milimetrów, umożliwiając tym samym ich dokładną obserwację wzrokową;

PILŚŃ - wyrób uzyskany bez tkania i dziania (inaczej filc). Pilśń znana była najwcześniej w Azji od niepamiętnych czasów. Tajemnica pilśni tkwi w specyficznej budowie włókna wełny, które wygląda jak cienki pęd złożony z drobniutkich łusek, dachówkowato zachodzących na siebie. Gorąca woda powoduje pęcznienie włókien oraz odchylanie łusek. W takich warunkach wełnę układa się grubszą warstwą lub cieńszą warstwą, następnie mocno ubija (foluje), co prowadzi do powstania jednolitej masy. Zachowuje ona swoją zwartość po wysuszeniu, ponieważ każde z włókien jest zaczepione i uwięzione przez sąsiednie. Włókna są ponadto przesiąknięte specyficznym tłuszczem, który ma zagwarantować większą odporność na wilgoć. Pranie w mydle rozpuszcza te substancje i oswabadza łuski tworzące włókno.

PRZĘDNOŚĆ - wielkość określająca zdolność surowca włókienniczego do przerobu na wysokogatunkową przędzę; przędność surowca określa się numerem włókienniczym: długościowym - długość produktu w metrach przypadająca na jednostkę jego ciężaru (1G), lub ciężarowym - ciężar w gramach 1000 m produktu;

PRZĘDZA - produkt otrzymywany w wyniku przędzenia włókien naturalnych lub chemicznych. W zależności od rodzaju włókien rozróżnia się przędzę: bawełnianą, wełnianą (czesankową, półczesankową lub zgrzebną), jedwabną (np. greża, organzyna, muślin, krepa, ondula) oraz z włókien chemicznych (np. przędza poliamidowa, przędza azbestowa); w zależności od sposobu wytwarzania rozróżnia się przędzę: pojedynczą lub nitkowaną (zwykłą lub ozdobną), samoskrętną i teksturowaną; grubość przędzy określa się za pomocą numeracji włókienniczej;

SPILŚNIANIE (filcowanie) - otrzymywanie filcu z nieuporządkowanych, splątanych włókien pochodzenia zwierzęcego przez odpowiednie działania mechaniczne lub chemiczne; bywa także efektem niepożądanym, występującym w następstwie nieodpowiedniej obróbki włókien lub niewłaściwej eksploatacji wykonanych z nich wyrobów;

SUKNO WEŁNIANE - materiał o dużej zwartości i nieprzemakalności, zawdzięcza procesowi spilśniania utkanego materiału w alkalicznej kąpieli, powodującego jego sfilcowanie.

SUPER WASH - wełna z merynosów australijskich uszlachetniana przy pomocy specjalnej metody biologicznej eco; produkt o bardzo wysokiej przepuszczalności powietrza; puszysta, przyjemna w dotyku, nawet po wielokrotnym praniu w pralce w temp. do 30°c nie zmienia wyglądu;

SZEWIOT (cheviot) - wełna rasy owiec wyhodowanej na angielskich wzgórzach Cheviot; określa się tak również tkaninę z tej wełny (ewentualnie wełny czesankowej), o splocie skośnym, obustronnie opalonej, z wyraźnym rysunkiem splotu, włókna szewiotu osiągają długość do 14 cm;

WŁÓKNA SYNTETYCZNE - włókna wytwarzane przez człowieka z materiałów produkowanych syntetycznie, głównie z polimerów; do najważniejszych włókien syntetycznych należą: poliamidowe, poliestrowe, poliwinylowe, poliolefinowe, poliuretanowe, poliwęglanowi;

ŻAKARD (od nazwiska J.M. Jacquard, fr. tkacz i wynalazca, 1752-1834) - rodzaj krosna do mechanicznego tkania wzorzystych dzianin i tkanin; obecnie określa się tak przede wszystkim materiał tkany tą techniką.